چکیده
چک یکی از اسناد تجاری مهم است که در روابط مالی و تجاری بین افراد مورد استفاده قرار میگیرد. مبلغ چک از جمله شرایط اساسی صحت چک است که باید بهطور دقیق و مقطوع در چک درج شود. در این مقاله به بررسی مفاهیم مرتبط با مبلغ چک در قوانین ایران، شرایط صحت آن، نحوه درج مبلغ با عدد و حروف، همچنین شرایط مختلفی مانند تعدد مبلغ و تاریخ صدور چک پرداخته شده است. علاوه بر این، به بررسی مسئولیتهای کیفری و حقوقی دارنده چک و تأثیرات آن در رویه قضایی و بانکی نیز اشاره شده است.
مقدمه
چک یکی از اسناد تجاری است که در دنیای تجارت و معاملات مالی بهطور گسترده مورد استفاده قرار میگیرد. این سند بهعنوان یک وسیله پرداخت، از سوی صادرکننده به دارنده چک صادر میشود تا مبلغ معینی را از بانک دریافت کند. با این حال، برای اعتبار قانونی چک، باید شرایط خاصی رعایت شود که یکی از مهمترین آنها درج صحیح مبلغ چک است. قانون تجارت ایران در خصوص مبلغ چک و سایر مشخصات آن، ضوابط خاصی را تعیین کرده است که عدم رعایت آنها میتواند منجر به بیاعتباری یا تغییر وضعیت چک شود.
در این مقاله، به شرایط مختلف مبلغ چک و نحوه رعایت آن در حقوق تجارت ایران پرداخته و الزامات قانونی مربوط به درج مبلغ، نوع ارز، تاریخ صدور و تعدد مبلغ در چک بررسی میشود. همچنین، نکات حقوقی پیرامون مسئولیتهای دارنده چک و رویه قضایی در این زمینه مطرح خواهد شد.
مبلغ چک در حقوق تجارت ایران
- مبلغ چک باید مقطوع و مشخص باشد
برای اعتبار چک، مبلغ درجشده باید بهطور دقیق و مقطوع ذکر شود. به عنوان مثال، عبارتهایی مانند “معادل مبلغ یک عدد سکه طلا” که از لحاظ حقوقی و تجاری مبهم است، باعث میشود که چک از ویژگیهای یک سند تجاری خارج شود و فقط بهعنوان یک سند تعهدآور مدنی محسوب گردد.
- نوع پول و تأثیر آن بر اعتبار چک
نوع پولی که در چک درج میشود، از شرایط صحت چک به حساب نمیآید. به این معنی که میتوان از ارز خارجی یا وجه رایج کشور برای مبلغ چک استفاده کرد. با این حال، اگر نوع پول درجشده با نوع پول حساب جاری مغایرت داشته باشد، بانک از پرداخت وجه خودداری میکند. در این حالت، چک همچنان یک سند تجاری معتبر است و دارنده میتواند علیه مسئولین طرح دعوی کند.
- تاریخ صدور چک
تاریخ صدور چک باید بهطور دقیق در آن درج شود تا مشخص گردد که آیا صادرکننده چک در زمان صدور اهلیت داشته است یا خیر. در سامانه صیاد، تاریخ بهصورت شمسی درج میشود و این تاریخ بهعنوان تاریخ معتبر شناخته میشود.
- درج مبلغ با حروف در چک
در قانون تجارت ایران، الزام قانونی برای درج مبلغ چک به حروف وجود ندارد. با این حال، به دلیل عرف تجاری و رویه عملی بانکها، درج مبلغ با حروف در چک توصیه میشود. این اقدام موجب کاهش احتمال اشتباهات و اختلافات در آینده میشود.
- تعدد مبلغ در چک
اگر مبلغ چک به چند صورت (عدد، حروف یا سامانه صیاد) درج شود، بانک بر اساس مبلغ مندرج در سامانه صیاد عمل میکند. در صورتی که چک غیرصیادی باشد و چند مبلغ مختلف درج شود، بانک از پرداخت وجه خودداری میکند، مگر اینکه دارنده چک به دریافت مبلغ کمتر رضایت دهد.
10 سوال حقوقی با پاسخهای دقیق
- آیا درج مبلغ معادل در چک معتبر است؟
- پاسخ: خیر، درج عبارتهایی مانند “معادل مبلغ یک عدد سکه طلا” باعث میشود که چک از اعتبار تجاری خارج شده و فقط یک سند تعهدآور مدنی به حساب میآید.
- اگر نوع ارز درجشده در چک با نوع پول حساب جاری مغایرت داشته باشد، چه اتفاقی میافتد؟
- پاسخ: بانک از پرداخت وجه چک امتناع میکند، اما چک همچنان یک سند تجاری معتبر است و دارنده میتواند علیه مسئولین طرح دعوی کند.
- آیا تاریخ صدور چک باید به حروف نوشته شود؟
- پاسخ: خیر، در قانون تجارت ایران الزام قانونی برای درج تاریخ به حروف وجود ندارد. میتوان تاریخ را به عدد درج کرد، اما در عرف تجاری و بانکها، درج تاریخ به حروف معمول است.
- در صورت درج مبلغ مختلف در چک، کدام مبلغ ملاک عمل است؟
- پاسخ: در چکهای صیادی، مبلغ مندرج در سامانه صیاد ملاک عمل است. در چکهای غیرصیادی، اگر مبلغها مغایر باشند، بانک از پرداخت وجه خودداری میکند.
- آیا تاریخ چک میتواند غیرواقعی باشد؟
- پاسخ: اگر تاریخ درجشده غیرواقعی باشد، چک فاقد اعتبار قانونی است و بهعنوان سند تجاری پذیرفته نمیشود.
- آیا درج مبلغ با حروف در برات و سفته الزامی است؟
- پاسخ: بله، طبق مواد ۲۲۵ و ۳۰۸ قانون تجارت، مبلغ باید به حروف نوشته شود.
- چگونه میتوان مبلغ چک را در صورت تعدد مبلغ مشخص کرد؟
- پاسخ: در چکهای صیادی، مبلغ مندرج در سامانه صیاد معتبر است. در غیر این صورت، باید شواهد و قرائن مورد توجه قرار گیرد.
- آیا صادرکننده چک میتواند تاریخ صدور آن را تغییر دهد؟
- پاسخ: خیر، پس از تحویل چک به ذینفع، تاریخ صدور آن قابل تغییر نیست.
- آیا در صورت نداشتن محل برای چک، چک معتبر است؟
- پاسخ: طبق ماده ۳۱۱ قانون تجارت، چک باید محل داشته باشد، اما در صورتی که بانک اطلاعات مربوط به محل چک را نداشته باشد، همچنان بهعنوان سند تجاری معتبر است.
- اگر چک در سامانه صیاد ثبت نشود، چه باید کرد؟
- پاسخ: چکهای صادره در سامانه صیاد باید بهطور خودکار ثبت شوند و در صورت عدم ثبت، چک فاقد اعتبار تجاری خواهد بود.
نویسندگان :
- ملیحه علیخانی – وکیل دادگستری – متخصص در اسناد تجاری ، چک و دعاوی مربوط به شرکت های تجاری
- سید صادق قریشی – وکیل دادگستری ، کوچینگ و منتور تحول حرفه ای وکلا (legal Coach & Peer Educator)
