قرارداد بیع

بیع در لغت و اصطلاح حقوقی :
بیع در لغت به معنی فروش است و در مقابل آن شری قرار دارد که به معنی خرید آمده است. گاهی به خرید و فروش نیز بیع گفته می‌شود، اما در اصطلاح حقوقی، بیع به معنای عقدی است که یکی از طرفین، که بایع نامیده می‌شود، عین مالی را در مقابل مال دیگری به طرف مقابل، که مشتری نامیده می‌شود، به قصد بیع تملیک می‌نماید. در واقع، بیع یک نوع عقد معوض است که در آن هر یک از طرفین برای انجام تعهدات خود عوضی دریافت می‌کند.

فرق بیع و معاوضه
بیع و معاوضه در بسیاری از موارد مشابه به نظر می‌رسند، اما تفاوت آن‌ها از نظر قصد طرفین است. در بیع، طرفین قصد انعقاد عقد بیع را دارند، در حالی که در معاوضه طرفین قصد معاوضه دارند. اگرچه در قانون مدنی ایران میان بیع و معاوضه از نظر عوض تفاوتی قائل نشده است، در واقع، اگر یکی از دو مورد معامله پول باشد، این معامله بیع محسوب می‌شود، حتی اگر عوض دیگر پول نباشد. به همین دلیل، معمولاً در عرف و عادت مردم، هرگاه یکی از موارد معامله پول باشد، آن را بیع می‌دانند.

بیع: عقد معوض و معامله تملیکی
بیع به‌عنوان یک عقد معوض شناخته می‌شود. عقد معوض به عقدی اطلاق می‌شود که دارای دو مورد باشد و هر یک عوض دیگری قرار گیرد. در بیع، یکی از این موارد را مبیع (یا مثمن) و دیگری را ثمن می‌نامند. در صورتی که مبیع عین شخصی یا در حکم آن باشد، به وسیله عقد، مالکیت آن به مشتری منتقل می‌شود، حتی اگر هنوز تسلیم او نشده باشد و ثمن نیز توسط بایع قبض نشده باشد.

بیع در قانون مدنی ایران
بیع یکی از عقود معین است که در قانون مدنی ایران در باب سوم، مواد 338 تا 395 به آن پرداخته شده است. این مواد به‌طور دقیق شرایط و ویژگی‌های بیع و نحوه انتقال مالکیت مبیع و ثمن را مشخص می‌کنند.

منابع:

حقوق مدنی جلد اول، دکتر حسن امامی، ص 416 و 417

مواد 338 تا 395 قانون مدنی ایران

نمونه قرارداد بیع

قرارداد بیع یا خرید و فروش اموال غیرمنقول
این قرارداد در تاریخ ___________ بین امضاء کنندگان زیر منعقد می‌شود:
________________________________________
ماده 1 – طرفین قرارداد بیع
1. فروشنده/فروشندگان:
خانم/آقای __________، فرزند __________، به شماره شناسنامه __________، صادره از __________، متولد __________، ساکن __________، به کد ملی __________، با وکالت/قیمومت/ولایتی/وصایت __________ فرزند __________ به شماره شناسنامه __________، متولد __________، به موجب __________.
2. خریدار/خریداران:
خانم/آقای __________، فرزند __________، به شماره شناسنامه __________، صادره از __________، متولد __________، ساکن __________، به کد ملی __________، با وکالت/قیمومت/ولایتی/وصایت __________ فرزند __________ به شماره شناسنامه __________، متولد __________، به موجب __________.
________________________________________
ماده 2 – موضوع و مشخصات مورد معامله بیع
موضوع این قرارداد عبارت است از انتقال __________ دانگ یک __________ (مالکیت مشاعی)، دارای پلاک ثبتی شماره __________ فرعی از اصلی قطعه __________، واقع در بخش __________ حوزه ثبتی __________، به مساحت __________ مترمربع به انضمام پارکینگ __________ و انباری __________، دارای حق اشتراک آب، برق، گاز و دیگر تأسیسات با شماره __________ به نشانی __________، به فروشنده در این قرارداد و خریداری از طرف خریدار.
2-1. مشخصات تکمیلی مورد معامله:
• نوع ملک: __________
• نوع سند: __________
• وضعیت حقوقی ملک: __________
• مشخصات دیگر (مانند: ویژگی‌های خاص، دسترسی‌ها، امکانات ویژه و غیره): __________
________________________________________
ماده 3 – ثمن مورد معامله خرید و فروش
3-1. ثمن فروش:
ثمن فروش به‌طور مقطوع مبلغ __________ ریال تعیین گردید و در صورت لزوم، به‌صورت دقیق‌تر در واحد پولی معین شده (مثلاً دلار، یورو) ذکر می‌شود.
3-2. پرداخت ثمن:
همزمان با این توافق، مبلغ __________ ریال معادل __________ تومان نقداً به فروشنده پرداخت گردید، که به‌وسیله چک شماره __________ شعبه __________ صادر شده است.
باقی‌مانده ثمن به مبلغ __________ ریال، در زمان تنظیم سند رسمی و نزد دفتر اسناد رسمی، توسط خریدار پرداخت خواهد شد.
3-3. هزینه‌های نقل و انتقال:
تمامی هزینه‌های مربوط به نقل و انتقال مورد معامله، اعم از هزینه‌های اداری، حق‌الزحمه دفاتر اسناد رسمی، مالیات‌های ناشی از انتقال و دیگر هزینه‌های مرتبط با ملک، طبق توافق طرفین در این قرارداد تقسیم خواهد شد.
________________________________________
ماده 4 – شرایط مربوط به تنظیم سند قطعی و رسمی
4-1. تعهد طرفین در خصوص تنظیم سند:
طرفین متعهد می‌گردند که جهت تنظیم سند رسمی انتقال، طبق قرارداد و در تاریخ __________ در دفتر اسناد رسمی شماره __________ حضور یابند و فروشنده متعهد می‌شود سند رسمی ملک را به نام خریدار یا هر شخص دیگری که خریدار معرفی نماید، انتقال دهد.
انتقال سند به نام شخص معرفی‌شده توسط خریدار، به‌موجب ارائه مستندات انتقالی از سوی خریدار در موعد مقرر صورت خواهد پذیرفت.
در صورت عدم حضور هر یک از طرفین در دفتر اسناد رسمی برای تنظیم سند، دفتر اسناد رسمی موظف به صدور گواهی عدم حضور خواهد بود. عدم ارائه مستندات معتبر از طرف فروشنده یا عدم پرداخت ثمن از سوی خریدار، به منزله عدم حضور خواهد بود.
4-2. مراحل قانونی تنظیم سند:
در صورت عدم انجام تعهدات طرفین به هر دلیلی (عدم پرداخت ثمن یا عدم حضور در دفتر اسناد رسمی)، طرفی که تخلف کرده است موظف به جبران تمامی خسارات وارد بر طرف مقابل خواهد بود.
4-3. نحوه انتقال سند در صورت عدم حضور:
در صورتی که طرفین نتوانند در تاریخ مقرر به دفتر اسناد رسمی مراجعه کنند، تنظیم و انتقال سند در موعد دیگری به‌موجب توافق جدید طرفین خواهد بود. در این صورت، هرگونه تأخیر در تنظیم سند منوط به جبران خسارت و مسئولیت‌های قانونی طرف متخلف خواهد بود.
________________________________________
ماده 5 – شرایط تسلیم مورد معامله بیع
5-1. موعد تسلیم:
فروشنده موظف است مورد معامله را در تاریخ __________ همراه با تمامی توابع، ملحقات و منضمات آن به خریدار تسلیم نماید و هرگونه موانع در بهره‌برداری کامل از مورد معامله را برطرف کند.
5-2. قوه قاهره و بطلان قرارداد:
در صورتی که مشخص شود مورد معامله به‌دلیل وقوع حادثه قهریه (قوه قاهره) قابلیت انتقال ندارد و این وضعیت مربوط به زمان انعقاد قرارداد باشد، عقد بیع باطل است و فروشنده موظف است تمام ثمن دریافتی را به خریدار مسترد کند.
5-3. عدم انتقال مالکیت به‌دلیل مسائل حقوقی:
در صورتی که معلوم شود مورد معامله به هر دلیلی غیر از قوه قاهره، مانند رهن، مصادره، عملیات اجرایی دادگستری، یا مصادره غیرقانونی و یا غصبی بودن، قانوناً قابل انتقال به خریدار نباشد، فروشنده علاوه بر استرداد ثمن معامله، موظف است معادل __________ ریال به‌عنوان خسارت به خریدار بپردازد.
5-4. هزینه‌های تسلیم:
کلیه هزینه‌های ناشی از تسلیم مورد معامله، به عهده فروشنده است، مگر اینکه طرفین به‌صورت دیگری توافق کنند.
________________________________________
ماده 6 – آثار قرارداد خرید و فروش
6-1. منع انتقال به غیر:
این قرارداد فروشنده را از هرگونه انتقال مورد معامله به هر عنوان و به هر دلیل به غیر از خریدار منع می‌کند و در صورت تخلف و انتقال به غیر، خریدار حق خواهد داشت درخواست فسخ قرارداد را نماید و یا با اقامه دعوی ابطال انتقال به غیر را خواستار شود.
6-2. فسخ قرارداد و خسارت:
در صورتی که الزام به انتقال ملک ممکن نباشد، خریدار حق فسخ معامله را دارد و فروشنده موظف است کلیه هزینه‌هایی که خریدار متقبل شده است را پرداخت کند و معادل __________ ریال به‌عنوان خسارت ناشی از عدم انجام تعهد به خریدار پرداخت کند.
6-3. اخذ مجوزات:
فروشنده موظف است کلیه مجوزهای لازم جهت انتقال ملک، اعم از مفاصا حساب شهرداری، مالیاتی، گمرکی و غیره را قبل از یا حداکثر تا زمان تنظیم سند رسمی از مراجع ذیصلاح اخذ نماید.
6-4. تسویه بدهی‌ها:
فروشنده موظف است تمامی بدهی‌های احتمالی مربوط به ملک، اعم از مالیات، عوارض شهرداری، حق‌الزحمه‌های معوق و بدهی‌های دیگر مربوط به ملک را تا زمان تنظیم سند رسمی تسویه نماید.
6-5. هزینه‌های نقل و انتقال:
هزینه‌های نقل و انتقال، اعم از دارایی، عوارض شهرداری و سایر هزینه‌ها به عهده فروشنده خواهد بود. در خصوص هزینه‌های حق‌الثبت و حق‌التحریر، هزینه‌ها طبق توافقات به عهده طرفین خواهد بود.
6-6. هزینه‌های جانبی و سایر هزینه‌ها:
هرگونه هزینه جانبی نظیر هزینه‌های اداری، حمل‌ونقل و تغییرات در ملک که در فرآیند انتقال پیش‌آید، به‌عهده فروشنده است، مگر اینکه طرفین توافق دیگری داشته باشند.
________________________________________
امضاء طرفین
این قرارداد پس از مطالعه کامل و درک مفاد آن، توسط طرفین به امضاء رسیده است.
امضاء فروشنده:
________________________________________
امضاء خریدار:
________________________________________
امضاء شاهد:

وکیل یار+ هوش مصنوعی